• LOGIN
  • Geen producten in je winkelmand.

Angstaanjagende eindtijdverhalen

Geloof en sciencefiction lijken op gespannen voet met elkaar te staan. Toen ik mijn eerste boek publiceerde, Neptunus, woonde ik nog in Leiden in een studentenkamer boven een christelijke boekwinkel. Het was logisch dat ik daar ook mijn eerste signeersessie organiseerde. Trots als een pauw zat ik achter mijn tafeltje met een stapel boeken en mijn pen in de aanslag. Een klant van de boekwinkel vroeg me waar mijn boek over ging. Ik vertelde dat het verhaal draaide om een ruimteschip dat afreist naar de planeet Neptunus en dat het zich afspeelde in het jaar 2143. ’Dat kan helemaal niet’, zei de beste man daarop. ‘Dan is de Heer al lang teruggekomen.’

Christenen worden geacht ervan uit te gaan dat Jezus elk moment kan verschijnen. Maar daarnaast zegt de Bijbel dat zijn wederkomst niet te voorspellen is, dat het net zo goed nog duizend of tienduizend jaar kan duren. Mijn verhaal ging over de mogelijkheid dat Christus over een paar honderd jaar nog niet was teruggekeerd. Dat ging er bij de klant niet in en hij verliet de zaak zonder mijn boek te hebben gekocht. De ‘Wat als …’-vraag is kennelijk verdacht, zaait misschien zelfs wel twijfel.

Uiteindelijk is maar één variant op die vraag echt toegestaan en dat is ‘Wat als alles wat in de Bijbel staat letterlijk waar is?’. Het beantwoorden hiervan is het gebied van de zogenoemde Christelijke thriller. Een van de pioniers van dit genre is de Amerikaan Frank Peretti, die bijvoorbeeld verhalen schreef waarin engelen en demonen letterlijk met zwaarden vochten om de ziel van gelovigen. Ik heb ze gelezen. De actiescènes waren behoorlijk spannend! Iets meer niveau hadden de boeken van Randy Alcorn, die beschreven hoe een karakter naar de hemel ging, waar hij onder andere een reusachtige bibliotheek aantrof. Dat sprak me wel aan.

 

Christelijke sciencefiction

De laatste bazuin 1: Verlaten

Tot de christelijke thrillers behoorden ook boeken die over de toekomst gingen, eigenlijk de enige vorm van sciencefiction die in christelijke boekwinkels te vinden was: de eindtijdverhalen. De bekendste hiervan is de Left Behind-serie van Tim LaHaye en Jerry B. Jenkins, in het Nederlands vertaald als De laatste bazuin. Twaalf delen telde deze reeks, exclusief prequels en een kinderversie. Daarnaast zijn er computerspellen van gemaakt en meerdere films. Recent zelfs nog een met Nicolas Cage in de hoofdrol. De boekwinkel waarboven ik woonde had deze boeken natuurlijk ook in de collectie. Ze bevonden zich ook in de voorraad voor hun boekenkraam waarmee ze bij christelijke activiteiten te vinden waren en die uitgestald stond in de gang waarlangs ik elke dag naar boven moest als ik thuis kwam. Dat was natuurlijk de kat op het spek binden. Ik las de boeken zittend op de trap, waarbij ik ervoor zorgde dat ik ze snel weer opruimde als er iemand aankwam.

Vooral de eerste delen waren spannend. Alle echte gelovigen verdwenen van de aardbol en lieten alleen hun kleren achter. Auto’s verongelukten, vliegtuigen stortten neer en regeringen wankelden. Tot de overlevenden behoorden piloot Rayford Steele en journalist Cameron Williams. Zij komen in contact met Bruce Barnes, een vrijzinnige dominee die na de opname van de christenen tot inkeer is gekomen, en raken door hem overtuigd van de waarheid van de Bijbel. Ondertussen staat in Roemenië een politicus op, Nicolae Carpathia, die de hele wereld onder zich verenigd wil krijgen. Al snel vervolgt hij de kersverse christenen, terwijl een voor een de rampen uit het Bijbelboek Openbaring over de wereld worden uitgestort …

De boeken volgden de eindtijdtheologie uit de kerk waarin ik was opgegroeid en het was fascinerend te lezen hoe het er zou kunnen uitzien als die werkelijkheid werd. Toch heb ik de serie uiteindelijk nooit uitgelezen. Voordat het laatste deel verscheen raakte ik namelijk overspannen, mede door mijn strenge interpretatie van de leerstellingen. Mijn overtuigingen stonden op losse schroeven. Om goed te kunnen blijven functioneren moest ik kritisch kijken naar wat ik geloofde. Niet alleen zegde ik toen het creationisme vaarwel, ook de eindtijdtheologie van mijn kerk zette ik aan de kant. Net als het creationisme bleek dat namelijk niet de traditionele leer van de kerk, maar een recente uitvinding, gebaseerd op het moderne idee van de letterlijke interpretatie van de Bijbel. Openbaring was geen spoorboekje van de eindtijd, maar een symbolisch geschrift ter bemoediging van vervolgde gelovigen over wie er werkelijk aan het kortste eindje zou trekken: de Romeinse keizer of Christus. Verder realiseerde ik me toen ik ongeveer bij het achtste deel van de serie was aangekomen dat elk boek ongeveer hetzelfde patroon volgde: er kwam iemand tot geloof, iemand twijfelde aan zijn geloof, iemand was bijna overtuigd, maar wees het geloof af. De hoofdpersonen zelf veranderden na het eerste deel niet echt meer, want die waren al zo goed als volmaakt. Dat werd saai.

 

Gevolgen van ‘wij-zij’-denken

Een strenge religieuze opvoeding laat je niet zomaar achter je, dus ik heb nog vele malen nagedacht aan wat ik als tiener allemaal geloofde over de toekomst en hoe dat mijn leven beïnvloedde. Dat was niet zo positief. Het kwartje viel na een gesprek met een vriend die nog steeds in die traditionele Eindtijdvisie geloofde, maar dan met een moderne twist: het wereldrijk dat de christenen zou vervolgen zou niet ontstaan uit de Europese Unie, maar uit de verenigde Moslimlanden. Ik realiseerde me dat ik een dergelijke eindtijdbenadering heel gevaarlijk vind. Want deze uitleg verdeelt de wereld in goeden en slechten. Christenen zien zichzelf in dit verhaal als een onderdrukte minderheid, en een andere groep wordt de onderdrukker, die hen wil uitroeien, en die zij zouden moeten bestrijden. In eerdere eindtijdscenario’s waren het de Sovjet-Unie, de Rooms-Katholieke Kerk, de New Age, of verenigd Europa die de gelovigen zouden onderdrukken.

Nu zijn het dus de moslims die worden neergezet als de toekomstige vijand van het koninkrijk van God. Maar als je mensen neerzet als vijand, ga je ze ook zo behandelen. Mijn vriend gaf toe dat hij moeite had om moslims lief te hebben, sinds hij in dit toekomstbeeld geloofde. Hij moest zijn best doen ze te zien als individuen, en ze niet bij voorbaat verantwoordelijk te achten voor de onderdrukking die zou volgen in de eindtijd. Net zo hielpen de boeken uit de Left Behind-serie er niet aan mee dat christenen hun vijanden zouden leren liefhebben. Ze droegen er niet aan bij dat gelovigen anderen als waardevolle individuen zouden zien en zouden bijdragen aan de wereldvrede. Nee, in plaats daarvan stimuleerden ze ‘wij-zij’-denken, en wekten ze angst op voor de boze buitenwereld, waarin iedereen zich kon ontpoppen als christenvervolger. Door gelovigen bang te maken leidden ze tot eenvormigheid. Chloe, de dochter van hoofdpersoon Rayford, was een gothic tiener die zich kleedde in het zwart. Nadat ze zich bekeerd had was ze opeens een voorbeeldig christenmeisje, in pastelkleuren. En Democraten, vrijzinnigen en andersdenkenden die zich niet bekeerden leerde de lezer van deze boeken zien als ééndimensionale figuren die het verdienden om naar de hel te gaan.

 

De invloed van eindtijdverhalen

Boeken en films over de eindtijd hebben dus nu al effect, en vaak is dat niet positief. Dit geldt niet alleen voor christelijke eindtijdvisies. Films en boeken bevatten veel negatieve toekomstbeelden. De film Tomorrowland (in Nederland uitgebracht als Project T) waarschuwt dat teveel doemscenario’s mensen het idee kunnen geven dat de wereld niet meer te redden is. Dat klimaatverandering niet meer terug te draaien is, dat het uitsterven van diersoorten niet af te remmen is, dat de opkomst van totalitarisme een voldongen feit is.

‘The monitor is not just showing people the end of the world, it’s giving them the idea over and over again until they just accept it! Instead of making you think positive, it makes you think negative and it … it’s convincing the whole world to feed the wrong wolf.’

Apocalyptische verhalen kunnen door op deze manier angst te zaaien een rol spelen in de opkomst van onderdrukkende wereldbeelden.

Recent verscheen een artikel in de New York Times, getiteld Inside the World of Racist Science Fiction . De auteur vertelt over de boeken die populair zijn binnen de extreem rechtse groeperingen in de Verenigde Staten.

‘The books are sold online, at gun shows or person to person … the more popular titles are estimated to have sold hundreds of thousands of copies … The genre ranges broadly in tone and topic, from dark, foreboding dramas to broad, slapstick comedies; from neo-Confederate romances to futuristic dystopian nightmares. They’re dangerous and disgusting, for sure, but they’re also absurdly stupid and, on the whole, very badly written.’

Toen ik las over ‘futuristic dystopian nightmares’ voelde ik een rilling over mijn rug lopen. Ik las verder:

‘Ward Kendall’s 2001 “Hold Back This Day,” imagines a future in which the evil all-powerful “World Gov” has forcibly united the population of Earth under one religion and, by way of enforced race-mixing, one uniformly brown-skinned population. Jeff Huxton … slowly learns to cherish his white skin and joins a terrorist group called “Nayra” (“Aryan” spelled backwards!). They hijack a spaceship and travel to Avalon, a secret all-white colony on Mars, which has been transformed into a paradisiacal homeland.’

Ik realiseerde me dat ik een dergelijk plot al eerder had gelezen, en wel in de Left Behind-serie. Het artikel besluit met: ‘No wonder the bond between Mr. Trump and the far right is so strong: Not only is he a hero out of their novels, but in supporting him, they have become heroes themselves.’

Het zal bekend zijn dat ook veel evangelische christenen Trump ondersteunen. Ik heb het bange vermoeden dat het wereldbeeld dat ze meekregen uit de Left Behind-boeken daar deels debet aan is. Trump moet hen verdedigen tegen de vervolging die anders uit de vrijzinnige, democratische hoek over hen heen zal komen.

 

Een alternatief?

Het moge duidelijk zijn dat ik dit genre van christelijke sciencefiction vaarwel heb gezegd. Maar de vraag bleef me achtervolgen op welke manier je dan wel over de toekomst kon schrijven, niet om mensen bang te maken, maar om ze ernaar te laten verlangen, op zo’n manier dat het ze vrij maakt om nu al liefdevoller en blijer in het leven te staan. Ja, in mij schuilt nog steeds een restje van de overtuigde prediker van vroeger.

Mijn verhalenbundel Het teken in de lucht die op 29 september uitkomt bij Godijn Publishing als deel van Boek 10-2018 is mijn poging tot een alternatief voor de pessimistische toekomstverwachting van de Left Behind-serie. In negen verhalen schets ik een andere mogelijke toekomst, een die mij in elk geval meer inspireert dan de eindtijdromans die ik stiekem las op de trap achter de boekwinkel.

0 reacties op "Angstaanjagende eindtijdverhalen"

Laat een bericht achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

© 2018 - Fantasy-Schrijven, onderdeel van Schrijversmarkt.
X