• LOGIN
  • Geen producten in je winkelmand.

New weird: een beetje vreemd, maar wel lekker

New Weird

The scar – China Mieville

Een paar jaar geleden raakte ik om eerlijk te zijn een beetje uitgekeken op het fantasygenre. Natuurlijk blijf ik altijd groot liefhebber van de boeken van Tolkien en nieuwe delen van Spel der Goden (van Steven Erikson) verslind ik direct. Maar verder had ik niet langer de neiging nieuwe fantasyboeken op te pakken. Ik hoefde de voorkant maar te zien of de achterflap te lezen of de verveling sloeg al toe. Weer draken? Weer elfen? Weer een middeleeuwse omgeving? Weer een verloren erfgenaam, een tovenaar of een opstandeling? Ik had het gevoel dat ik het allemaal wel zo’n beetje kende, dat er geen verrassingen meer voor me bestonden in het genre. Zelfs de nieuwe boeken van Stephen Donaldson en Tad Williams, die ik twintig jaar geleden tot mijn favoriete auteurs rekende, liggen nog ongelezen in mijn kast. Ik weet ook niet of ik er ooit aan toe ga komen. Ik ben er niet langer nieuwsgierig genoeg naar.

Toen viel mijn oog op The Scar van China Miéville. Ik had wel eens recensies gelezen van zijn boeken, maar concludeerde toen dat ze vast te vreemd voor me zouden zijn, dat ze zo raar zouden zijn dat ik er geen herkenning in zou kunnen vinden. Maar The Scar zou onder andere gaan over een zeemonster en dat was een lokkertje dat ik niet kon weerstaan. Al mijn vooroordelen konden direct de deur uit. Dit was eindelijk weer eens een fantasyboek dat mijn verbeelding vulde met nieuwe mogelijkheden, dat me verbaasd deed staan, deed huiveren en liet nadenken en dat bovendien heel goed geschreven was. Hier niet de standaard helden van het fantasygenre maar een gereserveerde wetenschapster op de vlucht voor de autoriteiten. Hier geen standaard middeleeuwse wereld, maar een drijvende piratenstad bevolkt door pratende cactussen, vampiers, misdadigers die als straf gemuteerd zijn. En geen magisch object of spreuk staat centraal, maar een gat in de realiteit. Oh, en er zijn verontrustende muskietenmensen…  Op elke bladzijde stond wel iets dat me verbaasde, dat me verontruste, dat me wakker schudde.

Ik zocht al snel de andere boeken van Miéville op, zoals Station Perdido (Perdido Street Station, dat eigenlijk voor The Scar kwam) en vond daarin hetzelfde: mensen met kevers als hoofden, bizarre motten en een stad gebouwd in de schaduw van gigantische ribben. Vreemd, ja, maar ook heel verfrissend. Fantasie hoefde niet beperkt te blijven tot Tolkien-achtige schema’s — voortaan was alles mogelijk!

Een nieuw genre

Station Perdido – China Miéville

Ik ontdekte al snel dat de boeken van Miéville en van enkele andere schrijvers behoorden tot een nieuwe literaire beweging die werd aangeduid als new weird. Op het internet ontdekte ik meer over dit genre. Het ontstond halverwege de jaren ’90 van de vorige eeuw in Groot-Brittannië met het tijdschrift The Third Alternative dat bedoeld was voor de publicatie van fantasy, SF en horror-combinaties met een experimenteel randje. De publicatie van Station Perdido in 2000 bracht de nieuwe stroming in de belangstelling. De naam new weird werd pas in 2003 verzonnen op een forumdraad gestart door auteur M. John Harrison.

De naam verwijst naar de new wave stroming binnen de sciencefiction uit de jaren ’60. Tot die tijd was de meeste sf technisch van aard, gebaseerd op de natuurwetenschappen, met meestal kundige mannen in de hoofdrol. Schrijvers als Harlan Ellison meenden dat sf veel meer onderwerpen en gezichtspunten kon bevatten dan dat. Het genre explodeerde vervolgens. In deze nieuwe golf waren verhalen mogelijk zoals die van Philip K. Dick, die meer gaan over de manier waarop we als mensen de werkelijkheid waarnemen, dan over de werkelijkheid zelf. Net zo weigeren de new weird-auteurs de clichés en conventies van gebruikelijke sf, fantasy en horror te volgen. Ze willen echter geen parodieën schrijven, maar nieuwe mogelijkheden laten zien, nieuwe gezichtspunten. Zo kiest Jeff Vandermeer in zijn online gepubliceerde The journals of Doctor Mormeck bijvoorbeeld als hoofdpersoon voor een levende berg met op zijn ‘hoofd’ een laboratorium onder beheer van engelen. Wie had daaraan kunnen denken.

Normaal bestaat niet

Natuurlijk zegt verbeeldingsliteratuur ook iets over onze werkelijkheid. Deze schrijvers suggereren met hun verhalen dat onze werkelijkheid rijker, groter, vreemder en verrassender is dan ons boerenverstand denkt dat ze is. Niet alleen wetenschappelijke ontdekkingen, maar ook de opkomst van computers en snelle communicatie via het internet zorgen dat we leven in een wereld die we niet volledig begrijpen. En voor de vraagstukken van deze complexe wereld zijn ook geen eenvoudige antwoorden mogelijk. In traditionele fantasy biedt de tovenarij vaak een oplossing voor problemen, wekken de magische elementen verwondering op en kunnen simpele lieden de machthebbers weerstaan. In de Encyclopedia of fantasy spreekt Richard Pringle dan ook over de ‘literatuur van het hartsverlangen.’ Maar in onze werkelijkheid hebben de technieken en ontdekkingen die we niet begrijpen vaak gevolgen die we niet kunnen voorspellen. De new weird reflecteert dat. Ik vond een citaat van Robin Anne Reid die zei dat dit genre ‘De clichés van het fantastische verdraait om ze in te zetten voor verontrustende in plaats van vertroostende doeleinden.’

Deze verhalen willen mensen wakker schudden, in plaats van in slaap sussen. Ze worden echter wel geschreven door mensen die midden in deze maatschappij staan. Niet door figuren die eigenlijk terugverlangen naar simpeler tijden. Deze schrijvers zijn niet bang voor verandering. En daarom zijn hun verhalen anders dan de weird fiction van het begin van de vorige eeuw. Een schrijver als Lovecraft zag vreemdheid als een bedreiging en was bijvoorbeeld bang voor rassenmenging en immigratie. De nieuwe auteurs zijn juist positief over lichamelijkheid en bieden juist een plek voor vreemdelingen en mensen die afwijken van het ‘normale’. Mengvormen, de introductie van chaos, afwijkingen ontmaskeren juist wat machthebbers en instituten zoals de media als ‘normaal’ hebben bestempeld. Ze laten zien hoe subjectief onze definities van het normale zijn. Daarmee zijn deze schrijvers vaak uitgesproken politiek. Hun verhalen gaan over onze eigen wereld, maar roepen ons op die niet automatisch te accepteren als ‘normaal’. Dat is de reden dat veel new weird-verhalen zich in de grote stad afspelen en dat de punk-genres zoals cyberpunk, steampunk, silkpunk en andere binnen dit genre worden omarmd. Ze delen immers het verzet tegen de status quo, van onze wereld, maar ook van het fantastische genre.

Van eigen bodem

Acmala – Een verhaal in de wereld van Dizary

Ook in Nederland zijn schrijvers door de new weird geïnspireerd. Voorbeelden kom je tegen in verhalenbundels als Ganymedes, hoewel Lovecraft-pastiches vaker voorkomen. Verder vallen de boeken van Jasper Polane onder het new weird-genre. Hij is beïnvloed door Lovecraft, maar is ook fan van Steph Swainston die tot de new weird wordt gerekend. In de serie De onzichtbare maalstroom voegt Polane concepten uit sciencefiction, horror en fantasy bij elkaar — magische technologie, alternatieve universums, oude goden en ga zo maar door. Van mensen die in hun gedachten volledige werelden huisvesten, tot karakters die hun gezicht kwijtraken omdat ze teveel tussen universa reizen, van zeppelins tot torens in het niets, het is hier allemaal te vinden, met nog een dosis maatschappijkritiek erbij ook.

Een andere schrijver met new weird-invloeden is Patrick Berkhof. Zijn roman Dizary — het levende systeem is bedoeld voor jongere lezers, maar dat maakt de inhoud ervan niet minder vreemd. In een stad met meerdere lagen waar kaarten onmogelijk zijn omdat de straten voortdurend veranderen bevindt zich een computer die wordt aangedreven door ratten, een man met tentakels als gezicht en een gruwelijke mot — die zo uit Station Perdido weggevlogen zou kunnen zijn. Ook hier is de magie eerder verontrustend dan troostrijk. Mijn eigen novelle Acmala die zich afspeelt in de wereld van Dizary, is ook een poging wat vreemders te schrijven dan normale fantasy en de magische elementen een andere rol te geven. Er zit een schip in dat op ijzeren poten door een oerwoud loopt, bomen met takken in de vorm van cirkels en een substantie die een revolutie tot stand kan brengen in de economie van Dizary. Ik hoop echter dat ook andere auteurs wat meer vreemdheid in hun verhalen gaan verwerken.

0 reacties op "New weird: een beetje vreemd, maar wel lekker"

Laat een bericht achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

© 2018 - Fantasy-Schrijven, onderdeel van Schrijversmarkt.
X